«اینترنت پرو» طبقات پایین جامعه را در تله «فقر ابدی» میاندازد
نگار علی- در حالی که طی دو دهه نخست دسترسی به اینترنت در کشور، محدودیتها عمدتاً بر پایه لیستهای سیاه و فیلترینگ پراکنده استوار بود، از ابتدای دهه ۱۴۰۰ و به ویژه پس از تحولات اجتماعی سال ۱۴۰۱، حاکمیت به سمت طراحی نظاممندی حرکت کرد که در آن دسترسی به شبکه جهانی نه به عنوان یک حق عمومی، بلکه به عنوان یک امتیاز سهمیهبندی شده و وابسته به جایگاه شغلی، وفاداری سیاسی و توانمندی اقتصادی تعریف میشود.
این پدیده که در ادبیات فنی و رسانهای با عناوینی همچون «خطوط سفید»، «اینترنت باز»، «اینترنت فناوران» و در آخرین نسخه خود تحت عنوان تجاری «اینترنت پرو» شناخته میشود، عملاً جامعه ایران را به دو طبقه متمایز تقسیم کرده است: «اشرافیت دیجیتال» که از مسیرهای بدون فیلتر و پرسرعت برای تجارت، آموزش و ارتباطات بهره میبرند، و «رعایای دیجیتال» که در حصار فیلترینگ شدید، سرعتهای دستوری و هزینههای گزاف بازار سیاه فیلترشکن محصور شدهاند.
سازوکار اینترنت طبقاتی بر پایه تفکیک ترافیک در لایه هسته شبکه (Core) استوار است. در این مدل، مسیریابهای مخابراتی بر اساس آدرس پروتکل اینترنت (IP) یا کدهای شناسایی منحصربهفرد، ترافیک کاربران را به دو مسیر متفاوت هدایت میکنند. مسیر اول، که همان «خطوط سفید» است، شامل لیستهای سفیدی از وبسایتها و پروتکلهای جهانی است که بدون اعمال فیلترینگ برای کاربر باز میشود. مسیر دوم، اینترنت عمومی است که از لایههای متعدد فیلترینگ و بازرسی عمیق بستهها (DPI) عبور کرده و عملاً دسترسی به پلتفرمهای بینالمللی را ناممکن یا بسیار دشوار میسازد.
