عراق؛ جایی که پروژه آمریکایی به بن‌بست رسید
به گزارش خبرآنلاین، خروج نیروهای آمریکایی از عراق در حالی صورت گرفته که واشنگتن زمانی وعده داده بود آن را به الگویی از تحول به اصطلاح «دموکراتیک» در خاورمیانه تبدیل می‌کند، اما چنین وعده‌ای هنوز با سوالاتی روبروست که سال‌ها حضور نظامی هرگز نتوانسته به آنها پاسخ دهد.
به گزارش ایسنا، شبکه خبری راشاتودی در گزارشی نوشت: «برای عراق، این اتفاق یک نقطه‌عطف سیاسی است که مدت‌ها انتظارش را می‌کشیدند؛ اما پایان مأموریت نظامیِ یک کشور خارجی، به‌خودی‌خود پراکندگیِ قدرتی را که آن مداخله به وجود آورده، از بین نمی‌برد. پیامدهای مداخله، بی‌اعتمادیِ فرقه‌ای و رقابت میان گروه‌های مسلح و مراکز مختلف قدرت، احتمالاً تا سال‌ها بخشی از فضای سیاسی عراق باقی می‌مانند.»
از «پیروزی نظامی» تا «بن‌بست سیاسی»
اگرچه ایالات متحده پیش از این در سال ۱۹۹۱ با عراق جنگیده بود، اما حمله مارس ۲۰۰۳ بود که آغاز اشغال و بازسازی رادیکال دولت عراق را رقم زد. دولت جورج بوش پسر، جنگ را در درجه اول با اشاره به تهدید ادعایی ناشی از سلاح‌های کشتار جمعی عراق توجیه کرد، اما ذخایر ادعایی هرگز پیدا نشدند. رژیم صدام با سرعت قابل توجهی سرنگون شد، اما ایجاد یک دولت پایدار چالشی بود که برتری نظامی آمریکا به تنهایی نمی‌توانست آن را حل کند.
انحلال ارتش عراق و روند گسترده پاکسازی نفوذ حزب بعث، نظام سیاسی نوظهور را از تعداد قابل توجهی از افرادی که قبلا دستگاه دولتی را فعال نگه می‌داشتند، محروم کرد. از آنجا که ده‌ها هزار نفر از متخصصان، کارمندان دولت و پرسنل نظامی خود را از نظم جدید محروم یافتند، نارضایتی اجتماعی با مقاومت مسلحانه ادغام شد، در حالی که مبارزه برای قدرت به طور فزاینده‌ای فرقه‌ای شد. دیکتاتوری صدام بدون شک میراثی به شدت آشفته از خود به جا گذاشته بود، اما تصمیماتی که در زمان اشغال گرفته شد، خشونت را به عنوان وسیله‌ای برای بازپس‌گیری نفوذ از دست رفته تسریع کرد.
راشا تودی می‌نویسد، این مداخله آمریکا بود که نظم قبلی را پیش از شکل‌گیری نهادهایی که قادر به جلوگیری از تجزیه عراق به شبکه‌های سیاسی و مسلحانه رقیب بودند، از هم پاشید.
اولین عقب‌نشینی نیروهای آمریکایی در سال ۲۰۱۱ تکمیل شد، اما در سال ۲۰۱۴، ایالات متحده پس از تصرف موصل و مناطق وسیعی از خاک عراق توسط داعش، به بهانه ادعایی مبارزه با داعش بازگشت. در آن مرحله، قدرت هوایی، قابلیت‌های اطلاعاتی و آموزش نیروهای محلی آمریکا تا حدی تغییر ایجاد کرد، اما در قدری نبود که بار مسئولیت را از دوش نیروهای عراقی بردارد تا آنها بتوانند آنطور که درخور است، با «تروریسم» مقابله کنند.
مداخله خارجی به ریشه ظهور داعش رسیدگی نکرد
رسانه روسی نوشت: «نابودی حاکمیت ارضی داعش در عراق در سال ۲۰۱۷ یک دستاورد نظامی واقعی بود، اما شرایطی را که قبلا به آنها اجازه داده بود تا خود را در این کشور مستقر کنند، از بین نبرد. اگر سیاست آمریکا در برابر وعده‌اش برای ایجاد عراقی باثبات و امن قضاوت شود، نتیجه به طور قابل توجهی کمتر از آنچه از تمام اعلامیه‌های پیروزی نظامی می‌توان تصور کرد، چشمگیر به نظر می‌رسد. تنها کاری که واشنگتن انجام داد، کمک به سرکوب تهدیدی بود که مداخله خودش به ایجاد آن کمک کرده بود.»
راشا تودی تاکید کرد که خروج آمریکا توسط بخشی از جامعه عراق به عنوان پایان یک دوره طولانی اشغال تلقی خواهد شد، حتی اگر حضور نظامی که پس از سال ۲۰۱۴ برقرار شد، مثلا بر مبنای قانونی و سیاسی متفاوتی استوار بوده باشد. این تمایز به مقامات عراقی اجازه می‌دهد تا بر حاکمیت خود تاکید کنند، بدون اینکه انکار کنند که مداخله خارجی در یک مرحله خاص «ضروری» بوده است. چالش بسیار دشوارتر، حصول اطمینان از این خواهد بود که تصمیمات جنگ و صلح واقعا توسط دولت گرفته شود.
این یکی از دشوارترین تناقض‌های عراق پس از جنگ است. گروه‌هایی که به نجات دولت بغداد از دست نیروهای شبه‌نظامی کمک کردند، خود به منابع نفوذ سیاسی و اقتصادی دست یافتند. در همین حال، دولت علی الزیدی نخست‌وزیر عراق در تلاش است تا سلاح‌ها را تحت کنترل دولت درآورد. ضرب‌الاجل تعیین‌شده از سوی مقامات هم با مخالفت صریح چندین تشکیلات مواجه شده که نگران مداخلات آتی آمریکا هستند.
فضای سازش تنگ‌تر می‌شود
در سایه جنگ متجاوزانه ایالات متحده و رژیم صهیونیستی علیه ایران، فضای سازش روزبه‌روز محدودتر می‌شود؛ چرا که برخی گروه‌ها، سلاح‌های خود را ابزاری برای محافظت در برابر فشارهای آمریکا می‌دانند.
راشا تودی نوشت: «از طرفی تلاش برای خلع سلاح هم‌زمان تمام گروه‌های مسلح عراقی ممکن است فرماندهانی را که منافعشان پیشتر از هم جدا بود، علیه دولت متحد سازد. به نظر می‌رسد فرآیندی تدریجی برای قرار دادن این نیروها تحت یک زنجیره فرماندهی واحد، همراه با کنترل دقیق‌تر بر منابع مالی و ارائه تضمین‌های معتبر به نیروهای عادی، پایدارتر باشد. در غیر این صورت، تغییر نام یا عنوان سازمانی ممکن است شبکه‌های قدیمی وفاداری را دست‌نخورده باقی بگذارد و حاکمیت ملی همچنان چیزی فراتر از یک شعار سیاسی نباشد.»
ارتش عراق امروز از تجربیاتی برخوردار است که در سال ۲۰۱۴ فاقد آن بود؛ از این رو، تصور اینکه سقوط موصل ممکن است به سادگی تکرار شود، گمراه‌کننده خواهد بود. در سال ۲۰۲۵، شمار حملات نیروهای داعش در عراق، در پی فشارهای مداوم نیروهای امنیتی این کشور، به پایین‌ترین سطح تاریخی خود رسید. با این حال، این گروه تروریستی از بین نرفته و همچنان از بی‌ثباتی حاکم بر سوریه، بهره‌برداری می‌کند.
وب‌سایت راشا تودی گزارش داد: «پایین بودن شدت حملات به معنای نابودی شبکه‌های زیرزمینی نیست. هسته‌های باقی‌مانده از داعش همچنان تهدیدی امنیتی و واقعی محسوب می‌شوند؛ حال آنکه معرفی داعش و القاعده به عنوان جنبش‌های زیرزمینی جداگانه و هم‌تراز از نظر قدرت در عراق امروزی، تصویری تحریف‌شده از واقعیت ارائه می‌دهد.»
310310
