تلاطم سفرههای جهانی؛ تنشهای سیاسی، غلات را به مرز قحطی میکشاند؟
بحران در تأمین غذای جهان؛ سیگنالهای قرمز از سفرهها
افزایش بیسابقه قیمت مواد غذایی در بازارهای جهانی، زنگ خطری جدی برای امنیت غذایی میلیاردها نفر در سراسر جهان به صدا درآورده است. جدیدترین گزارش سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) حاکی از آن است که شاخص قیمت مواد غذایی در ماه می ۲۰۲۶ (اردیبهشت ۱۴۰۵) در نزدیکی بالاترین سطح خود طی سه سال اخیر قرار گرفته و فشارهای تورمی بر اقلام خوراکی همچنان ادامه دارد.
به نقل از فائو، میانگین شاخص قیمت مواد غذایی در ماه گذشته میلادی به ۱۳۰.۸ واحد رسیده که تنها ۰.۲ واحد نسبت به ماه آوریل کاهش یافته است. با این حال، این رقم نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۲.۹ درصد افزایش را نشان میدهد. هرچند این شاخص از اوج تاریخی خود در فروردین ۱۴۰۱ پایینتر است، اما همچنان نمایانگر وضعیت بحرانی در بازارهای جهانی مواد غذایی است.
ریشههای بحران: از تنگه هرمز تا زمینهای کشاورزی
کارشناسان بر این باورند که اختلالات گسترده در زنجیره تأمین نهادههای کلیدی کشاورزی، از جمله سوخت و کودهای شیمیایی، عامل اصلی این گرانیهاست. این اختلالات به طور مستقیم با تنشهای سیاسی و درگیریها در منطقه خاورمیانه، به ویژه در تنگه هرمز، مرتبط دانسته میشود. بسته شدن احتمالی این آبراه استراتژیک، جریان صادرات و واردات نهادههای ضروری را مختل کرده و هزینههای تولید غلات و سایر محصولات کشاورزی را به شدت افزایش داده است.
بزرگترین تولیدکنندگان کشاورزی جهان نسبت به کاهش شدید حجم محصولات و در نتیجه، ایجاد یک قحطی بزرگ هشدار دادهاند. این وضعیت، چشمانداز تأمین غذای جهان را در هالهای از ابهام فرو برده و زنگ خطر را برای کشورهای در حال توسعه که وابستگی بیشتری به واردات مواد غذایی دارند، به صدا درآورده است.
تحلیل شاخصهای کلیدی مواد غذایی
شاخص قیمت مواد غذایی فائو از پنج زیرشاخص اصلی تشکیل شده است: غلات، روغنهای گیاهی، گوشت، لبنیات و شکر. جدیدترین دادهها نشاندهنده روندهای متفاوتی در این بخشها است:
- غلات: شاخص قیمت غلات با ۲.۶ درصد افزایش به ۱۱۴.۳ واحد رسیده که ۴.۹ درصد بالاتر از سال قبل است. قیمت گندم برای چهارمین ماه متوالی صعود کرده و این روند با پیشبینی کاهش تولید در آمریکا و هزینههای بالای سوخت و کود تشدید شده است. ذرت نیز به دلیل تقاضای بالا و کاهش عرضه از سوی برزیل و آمریکا، روند افزایشی را حفظ کرده است. برنج نیز با افزایش ۲.۷ درصدی، تحت تأثیر نگرانیهای اقلیمی و افزایش قیمت نفت خام قرار گرفته است.
- شکر: شاخص قیمت شکر با جهش ۷.۵ درصدی به ۹۵.۱ واحد رسیده که بالاترین رقم از اکتبر ۲۰۲۵ است. نگرانی از کاهش عرضه جهانی شکر به دلیل تغییر کاربری نیشکر به سمت تولید اتانول در برزیل، عامل اصلی این افزایش است.
- روغنهای گیاهی: برخلاف سایر بخشها، شاخص قیمت روغنهای گیاهی با ۴.۶ درصد کاهش مواجه شده است. کاهش قیمت روغن پالم و سویا، دلیل اصلی این افت بوده که افزایش قیمت روغن کلزا و آفتابگردان را جبران کرده است. ضعف احتمالی تقاضای جهانی برای واردات، عامل این کاهش قیمت اعلام شده است.
- لبنیات: شاخص قیمت لبنیات با ۰.۵ درصد کاهش به ۱۱۹.۲ واحد رسیده و همچنان ۲۲.۴ درصد پایینتر از سال قبل است. بهبود در دسترس بودن چربی شیر و رقابت بین صادرکنندگان، دلیل اصلی تداوم کاهش قیمت کره در اروپا و اقیانوسیه است.
- گوشت: قیمت گوشت تقریباً ثابت مانده و شاخص آن با رشد ۰.۱ درصدی در سطح ۱۳۰.۵ واحد قرار گرفته که همچنان ۶.۳ درصد بالاتر از سال قبل است.
هشدار فائو: کاهش تولید و ذخایر غلات در راه است
در گزارشی مجزا با عنوان «چشمانداز عرضه و تقاضای غلات»، فائو پیشبینی کرده است که تولید جهانی غلات در سال زراعی ۲۰۲۷-۲۰۲۶ با کاهش ۲ درصدی نسبت به سال قبل به ۲.۹۸۲ میلیارد تن برسد. این کاهش تولید، اگرچه از سطوح بیسابقه سال ۲۰۲۵ صورت میگیرد، اما نگرانکننده است.
مصرف جهانی غلات پیشبینی میشود با ۰.۶ درصد افزایش به ۲.۹۶۹ میلیارد تن برسد. اما نکته نگرانکنندهتر، پیشبینی کاهش ۰.۳ درصدی ذخایر جهانی غلات به ۹۴۹ میلیون تن است. این کاهش ذخایر، نسبت ذخایر به مصرف جهانی را در سطح ۳۱.۷ درصد حفظ خواهد کرد. همچنین، تجارت جهانی غلات نیز با ۰.۳ درصد کاهش مواجه خواهد شد.
تداوم اختلالات ژئوپلیتیکی در خاورمیانه و افزایش هزینههای انرژی و کود، این پیشبینیها را با درجه بالایی از عدم قطعیت روبرو کرده است و نشان میدهد که جهان در آستانه یک دوره چالشبرانگیز در تأمین امنیت غذایی قرار دارد.
