خاطرهبازی با ۱۱ سال پیش؛ آن ۱۴ خرداد فراموشنشدنی و تقابل “نطق” و “نوبت”
بازخوانی یک رویداد تلخ در تاریخ سالگرد امام خمینی
روزهای ۱۴ خرداد در طول سه دهه گذشته، همواره با تصویری خاص در خاطره جمعی ایرانیان ثبت شده است؛ تصویری از حضور رهبر انقلاب در کنار تولیت آستان حضرت امام خمینی (ره). این قاب تکراری، که در اکثر سالها (به جز دوران همهگیری کرونا) زینتبخش صفحات نخست رسانهها بود، نمادی از احترام و جایگاه تولیت محسوب میشد. اما در این میان، سال ۱۳۸۹ شمسی، یادآور خاطرهای تلخ و تقابلی عجیب در این مراسم شد.
به گزارش اقتصادآنلاین، مهرداد خدیر در مطلبی در روزنامه هم میهن به رویداد خاصی در مراسم سالگرد ارتحال بنیانگذار جمهوری اسلامی اشاره کرده است. این رویداد، که به همت محمود احمدینژاد، رئیس جمهور وقت، رقم خورد، تلاش برای به حاشیه راندن نطق سید حسن خمینی، تولیت وقت آستان، بود. اتفاقی که واکنشهای بسیاری را در پی داشت و ابعاد پشت پرده آن نیز بعدها فاش شد.
از گنبد موقت تا قاب تکراری سی ساله
در سالهای ابتدایی پس از ارتحال امام خمینی (ره)، آرامگاه ایشان هنوز به شکل کامل بنا نشده بود و گنبد موقتی داشت. در آن دوران، حاج سید احمد خمینی، فرزند امام، عهدهدار تولیت آستان بود. پس از درگذشت ناگهانی ایشان در سال ۱۳۷۳، پسرشان، سید حسن خمینی، مسئولیت این امر خطیر را بر عهده گرفت. از آن پس، طی سه دهه متوالی، جز دو سال به دلیل همهگیری کرونا، تصویر سید حسن خمینی در کنار رهبر انقلاب، به یکی از نمادهای برجسته این مراسم سالانه تبدیل شد.
این قاب مشترک، حتی در دوران پرالتهاب پس از حوادث سال ۱۳۸۸ نیز تداوم یافت و بیانگر نگاهی امیدوارانه و حمایتی از سوی رهبری نسبت به تولیت جوان آستان بود. مراسم سالگرد ارتحال امام، که از اهمیت و مرتبهای همسنگ سخنرانی آغاز سال در حرم امام رضا (ع) برخوردار است، همواره مورد توجه خاص رسانهها و مردم بوده است.
آن ۱۴ خرداد پرحاشیه در سال ۱۳۸۹
در سال ۱۳۸۹، اتفاقی افتاد که بسیاری آن را ناپسندترین رفتار محمود احمدینژاد در طول هشت سال ریاست جمهوریاش نامیدند. احمدینژاد، در اقدامی غیرمنتظره، نطق خود را به عمد طولانی کرد تا زمان سخنرانی سید حسن خمینی را از بین ببرد. در پایان سخنان خود، او مدعی شد که سخنانش را به پایان میرساند تا حاضران به سخنان رهبری گوش فرا دهند، در حالی که این وظیفه سید حسن خمینی، به عنوان میزبان، بود که رسماً مراسم را آغاز کند.
این رفتار باعث شد تا گروهی از حاضران با سر دادن شعارهایی، نسبت نوادگی سید حسن خمینی را نیز مورد تردید قرار دهند. محمدعلی انصاری، دبیر ستاد بزرگداشت، بعدها فاش کرد که یادداشتی از سوی مصطفی محمد نجار، وزیر کشور وقت، به دست احمدینژاد رسید که در آن خواسته شده بود سخنرانی خود را تا ساعت ۱۲:۳۰ ادامه دهد.
واکنشها و تلاش برای مداخله
انصاری در پی این اتفاق، تلاش کرد تا با احمدینژاد صحبت کند، اما با پاسخ قاطعی مبنی بر “شما چه کارهاید؟” روبرو شد. در نهایت، انصاری موضوع را با آقای وحید، از مسئولان دفتر رهبری، در میان گذاشت و از او خواست تا مداخله کند. پس از ناتوانی آقای وحید در حل مسئله، انصاری به گونهای که رهبر انقلاب بشنوند، گفت: “ظاهرا بنا بر این است که نگذارند آقا سید حسن سخنرانی کنند.” آیتالله خامنهای بلافاصله واکنش نشان دادند و فرمودند: “یعنی چه؟ حتما باید سخنرانی کنند.”
فضای سیاسی کشور در آن زمان تحت تاثیر وقایع پس از انتخابات ۸۸ بود و حامیان احمدینژاد، سید حسن خمینی را در جبهه مقابل و در کنار مخالفان نظام تصور میکردند. تلاش برای تنگ کردن عرصه بر ایشان، بخشی از این پروژه سیاسی بود. سال پیش از آن نیز، در پی مناظره معروف احمدینژاد با میرحسین موسوی، هاشمی رفسنجانی در حاشیه مراسم، به او تذکر داده بود که آنچه دیشب گفته خلاف واقعیت بوده است.
تغییر رویکرد و پایان غائله
رفتار احمدینژاد در سال ۱۳۸۹، در حالی که وانمود میکرد دعوا به او ربطی ندارد و اختلافی کهنه سرباز کرده است، شگفتانگیز بود. او حتی زیر بار مسئولیت حصر مخالفان نرفت و مدعی بود تصمیمات خارج از دولت اتخاذ شده است. با این حال، تلاشها برای حذف سید حسن خمینی از قاب مراسم، ناکام ماند و آن قاب دو نفره شکل گرفت.
اما از سال ۱۳۹۰ به بعد، با تغییر رویکرد احمدینژاد، رفتار او با سید حسن خمینی نیز دگرگون شد. در دیداری که بعدها در حرم امام (ره) رخ داد، سید حسن خمینی از احمدینژاد به گرمی استقبال کرد. در مراسم تنفیذ حسن روحانی در دوره دوم ریاست جمهوری، هنگامی که احمدینژاد اصرار داشت در ردیف اول بنشیند، سید حسن او را صدا کرد و کنار خود نشاند؛ اقدامی که به نظر میرسید برای پایان دادن به اختلافات و جلب نظر عمومی صورت گرفت.
قاب تازهای در راه است؟
امروز، ۱۴ خرداد ۱۴۰۵، آن قاب سی ساله تکرار نخواهد شد. با توجه به شرایط خاص کشور پس از جنگ، مراسم سالانه بدون حضور مقامات ارشد و به شکلی متفاوت برگزار میشود. اما این سوال باقی است که قاب جدید دو نفره، متشکل از رهبر جدید و یادگار امام، چه زمانی شکل خواهد گرفت. اهمیت این قاب، نه تنها در نمادگرایی آن، بلکه در پیامهای راهبردی آن برای وضعیت کشور و آرایش نیروهای سیاسی نهفته است.
