نوید افزایش چشمگیر یارانه نقدی: کدام خانوادهها در انتظار سه برابر شدن دریافتی خود باشند؟
دولت در آستانه اجرای طرحی برای ارتقاء معیشت خانوارها
در راستای سیاستهای حمایتی دولت برای بهبود وضعیت اقتصادی خانوارها، طرح افزایش سهبرابری یارانه نقدی برای برخی از دهکهای درآمدی کمبرخوردار کلید خورده است. این اقدام که سالها بود به دلیل موانع اجرایی و اعتباری در هالهای از ابهام قرار داشت، اکنون در مراحل نهایی برای عملیاتی شدن قرار گرفته و انتظار میرود خبرهای خوشی را برای یارانهبگیران به ارمغان آورد.
به گزارش اقتصادآنلاین، یارانه نقدی در ایران همواره به عنوان یکی از اصلیترین ابزارهای حمایتی دولت برای کمک به معیشت شهروندان مطرح بوده است. با این حال، افزایش مداوم هزینههای زندگی و نرخ تورم، ارزش واقعی این کمکهای نقدی را به شدت کاهش داده و اثربخشی اولیه آن را زیر سوال برده است. همین امر، ضرورت بازنگری در ساختار و افزایش هدفمند مبالغ پرداختی به گروههای خاص را بیش از پیش نمایان ساخته است.
قانون حمایت از خانواده؛ مبنای افزایش یارانه
افزایش سهبرابری یارانه نقدی، ریشه در «قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت» دارد که سال ۱۴۰۰ به تصویب رسید. طبق مفاد این قانون، سازمان هدفمندسازی یارانهها موظف است با حذف یارانه سه دهک بالای درآمدی، مبلغ یارانه خانوارهای قرار گرفته در دهکهای اول تا چهارم را که حداقل دارای سه فرزند هستند، به سه برابر افزایش دهد. این حکم قانونی با وجود تصویب، تا کنون به طور کامل اجرایی نشده بود.
زهرهسادات لاجوردی، نماینده مجلس، در گفتوگو با خبرگزاری فارس، توضیح داده است که در سال گذشته، منابع مالی حاصل از این قانون برای پرداخت کالابرگ اختصاص یافت. اما امسال، در قانون بودجه، تاکید شده است که این منابع باید صرفاً به خانوادههای مشمول این قانون تعلق گیرد. بر این اساس، سازمان هدفمندسازی یارانهها قرار است اجرای این قانون را ابتدا از خانوادههای دارای بیش از سه فرزند در دهک اول آغاز کرده و سپس به تدریج آن را تا دهک چهارم تسری دهد. این اولویتبندی و اجرای مرحلهای، به دلیل محدودیت منابع مالی و لزوم تخصیص اعتبار کافی صورت میگیرد.
جزئیات دقیق افزایش یارانه و شروط لازم
بر اساس مصوبه مجلس شورای اسلامی، افزایش سهبرابری یارانه نقدی مختص خانوادههایی خواهد بود که در دهکهای اول تا چهارم درآمدی قرار دارند و دستکم سه فرزند تحت سرپرستی خود دارند. علاوه بر این، یکی دیگر از شروط کلیدی برای دریافت این افزایش، عدم اشتغال والدین در دستگاههای مشمول ماده ۲۹ قانون برنامه ششم توسعه است. این رویکرد نشاندهنده تمرکز قانونگذار بر حمایت از خانوادههای پرجمعیت و در عین حال کمبرخوردار جامعه است.
لازم به ذکر است که اجرای این قانون به صورت یکباره برای همه مشمولان صورت نخواهد گرفت. سازمان هدفمندسازی یارانهها، این مصوبه را به شکل پلکانی عملیاتی خواهد کرد. به این ترتیب، پرداختهای جدید ابتدا از خانوادههای دارای فرزندان بیشتر در دهک اول آغاز شده و به تدریج دامنه شمول آن به سایر خانوارهای واجد شرایط در دهکهای دوم تا چهارم گسترش خواهد یافت. این شیوه اجرای مرحلهای، پاسخی به محدودیتهای منابع مالی و اطمینان از تخصیص اعتبار کافی برای هر مرحله است.
نگاهی به گذشته واریز یارانههای نقدی
تاریخچه پرداخت یارانههای نقدی در ایران به آذر ماه سال ۱۳۸۹ بازمیگردد، زمانی که قانون هدفمندسازی یارانهها به مرحله اجرا درآمد. هدف اصلی از این سیاست، اصلاح یارانههای پنهان در بخش انرژی و ایجاد یک حمایت مستقیم معیشتی برای خانوارها، به ویژه اقشار آسیبپذیر بود. در آن زمان، با افزایش قیمت حاملهای انرژی، پرداخت نقدی ماهانه به عنوان جایگزینی برای بخشی از یارانههای غیرمستقیم تعیین شد تا بار اقتصادی ناشی از این اصلاحات بر دوش مردم کمتر احساس شود.
در ابتدای اجرای این طرح، مبلغ پرداختی برای هر نفر ۴۵ هزار و ۵۰۰ تومان بود که در آن زمان ارزشی معادل تقریبی ۴۰ تا ۴۵ دلار داشت. اما با گذشت بیش از یک دهه، تورم فزاینده و کاهش ارزش پول ملی، ارزش واقعی این مبلغ به شدت افت کرده است. در سالهای اخیر، پس از حذف ارز ترجیحی، شاهد اجرای طرحهایی مانند یارانه معیشتی و کالابرگ الکترونیکی نیز بودهایم. با این حال، یارانه نقدی همچنان برقرار است و طبق رویه فعلی، مبلغ پرداختی به ازای هر نفر برای دهکهای اول تا سوم ۴۰۰ هزار تومان و برای دهکهای چهارم تا نهم، ۳۰۰ هزار تومان است که معمولاً در بازه روزهای ۲۵ تا ۳۰ هر ماه واریز میشود.
