هشدار یک استاد دانشگاه: آیا «شوک درمانی» راه نجات اقتصاد است؟ انتقاد از شکاف طبقاتی
در حالی که اقتصاد ایران با چالشهای متعددی از جمله کمبود منابع درآمدی دست و پنجه نرم میکند، زمزمههایی مبنی بر احتمال اجرای سیاستهای «شوک درمانی»، مشابه آنچه در گذشته تجربه شده، شنیده میشود. این در حالی است که کارشناسان نسبت به عواقب ناگوار چنین رویکردهایی هشدار میدهند.
مرتضی افقه، عضو هیات علمی دانشگاه اهواز، در گفتگو با خبرآنلاین، اجرای سیاستهایی چون افزایش ناگهانی قیمت حاملهای انرژی را به شدت رد کرده است. وی با استناد به تجربیات گذشته، تاکید دارد که چنین اقداماتی نه تنها به حل مشکلات اقتصادی منجر نمیشود، بلکه اوضاع را وخیمتر خواهد کرد.
شکست «شوک درمانی»؛ تکرار تاریخ
افقه با اشاره به پیامدهای منفی «شوک ارزی» که در دی ماه سال گذشته رخ داد، معتقد است که هرگونه اقدام تشدید کننده گرانی، از جمله افزایش قیمت بنزین، بار سنگینی بر دوش جامعه خواهد گذاشت. او این سیاستها را «نولیبرالی» خوانده و از دولت خواسته است تا از تکرار آنها پرهیز کند.
به گفته وی، فشارهای اقتصادی کنونی، جامعه را در وضعیتی شکننده قرار داده است. در حالی که بخش قابل توجهی از مردم با فقر دست و پنجه نرم میکنند، دولت با کسری بودجه مواجه است و برخی تمایل به افزایش قیمتها دارند؛ امری که با توجه به وضعیت معیشتی مردم، ناممکن و زیانبار است.
نیاز به برنامهریزی، نه واکنشهای آنی
این کارشناس اقتصادی تاکید کرد که خروج از بحران کنونی نیازمند برنامهریزی دقیق و تغییر الگوهای فکری است. وی با بیان اینکه افزایش قیمت حاملهای انرژی، اثرات تورمی گستردهای بر سایر کالاها خواهد داشت، استدلال دولت مبنی بر پرمصرف بودن مردم را رد کرد و ناکارآمدی حمل و نقل عمومی و کیفیت پایین خودروها را عوامل اصلی دانست.
افقه همچنین این ایده که افزایش قیمتها منجر به کاهش مصرف خواهد شد را زیر سوال برد و به تجربیات گذشته اشاره کرد که این امر محقق نشده است. او معتقد است دستکاری قیمتها، راهحلی پایدار برای بحران کمبود منابع نیست.
راهکارهای جایگزین؛ از مالیات تا عدالت اجتماعی
در شرایطی که دولت با کمبود منابع مواجه است، افقه راهکارهای پایدارتری را پیشنهاد میکند. او بر لزوم اخذ مالیات از ثروتمندان و ابرسرمایهداران تاکید کرد. به گفته وی، این اقدام نه تنها منابع درآمدی پایداری برای دولت فراهم میکند، بلکه به تحقق عدالت اجتماعی و کاهش احساس تبعیض در جامعه کمک شایانی خواهد کرد.
این کارشناس اقتصادی معتقد است که در شرایط جنگ و تحریم، اداره کشور نیازمند رویکردی هوشمندانه است و مالیاتستانی از سرمایهداران، بهترین و مفیدترین اقدام در این مقطع زمانی محسوب میشود.
«رژه اشرافیت» در بحبوحه مشکلات
افقه به حادثه فروش خودروهای لوکس لگسوس به قیمت ۱۱۰ میلیارد تومان اشاره کرد و آن را نشانهای از نفوذ «دانهدرشتها» در جامعه و تداوم سبک زندگی لوکس آنها با وجود مشکلات اقتصادی دانست. وی این وضعیت را «رژه اشرافیت» نامید و گفت که این امر موجبات نارضایتی عمومی را فراهم میکند.
وی با تاکید بر اینکه مردم ایران که در دوران سخت در کنار کشور ایستادهاند، شایسته رفاه بیشتری هستند، گفت: «مردمی که با وجود دلخوریهای بزرگ و اساسی، فداکارانه در طول جنگ ۱۲ روزه و ۴۰ روزه در کنار میهن خود ایستادند، شایسته زندگی مرفهتری هستند و همین مردم وقتی می بیننند خودشان در تامین میوه، غذا یا مسکن دچار مشکل هستند اما عدهای ولو قلیل، رژه اشرافیت میدهند و با خودروهای لوکس خود در شهر میچرخند، احساس نارضایتی خواهند کرد.»
او مجدداً هشدار داد که با توجه به تورم بیش از ۷۳ درصدی که تحت تاثیر جنگ و محاصره دریایی قرار دارد، هرگونه اقدام مبتنی بر «شوک درمانی» شدت و سرعت بحران تورمی را افزایش خواهد داد. بنابراین، درس گرفتن از تجربیات گذشته و پرهیز از سیاستهای شکستخورده، بهترین توصیهای است که میتوان به دولت ارائه داد.
